Rodzaje gaśnic i ich zastosowanie – poradnik praktyczny

Do najważniejszych rodzajów gaśnic należą gaśnice proszkowe, śniegowe, pianowe i wodne. Dobór właściwego sprzętu zależy głównie od klasy pożaru oraz miejsca, w którym będzie on przechowywany. W artykule znajdziesz praktyczne wskazówki, jak dopasować gaśnicę do konkretnego zagrożenia.

Jakie są podstawowe rodzaje gaśnic?

Gaśnica to podręczny sprzęt gaśniczy, który służy do gaszenia ognia we wczesnym stadium rozwoju. Spotykamy ją w obiektach użyteczności publicznej, zakładach pracy, restauracjach, pojazdach komunikacji miejskiej oraz samochodach. Na polskim rynku wyróżnia się przede wszystkim gaśnice proszkowe, śniegowe, pianowe i wodne. Każdy z tych typów ma inny środek gaśniczy i sprawdza się w innych warunkach.

Urządzenia różnią się także sposobem magazynowania czynnika napędowego. Wyróżnia się gaśnice typu X, w których gaz napędowy znajduje się w tym samym zbiorniku co środek gaśniczy, oraz typu Z, gdzie czynnik zasilający umieszczono w osobnym zbiorniku. Te różnice konstrukcyjne wpływają na sposób uruchomienia sprzętu i czas reakcji podczas akcji gaśniczej.

Na czym polega podział pożarów na grupy?

Aby sprawnie wybrać sprzęt, trzeba rozumieć klasy pożarów. Dzięki temu od razu wiadomo, czy dana gaśnica nadaje się do użycia w konkretnej sytuacji. Podstawowy podział obejmuje następujące grupy:

• grupa A – pożary materiałów stałych pochodzenia organicznego, takich jak drewno, papier czy tkaniny,
• grupa B – pożary cieczy palnych i materiałów, które topią się podczas spalania, na przykład benzyny, olejów i tworzyw sztucznych,
• grupa C – pożary gazów palnych, w tym metanu, propanu i acetylenu,
• grupa D – pożary metali, między innymi magnezu, sodu, tytanu i glinu,
• grupa F – pożary tłuszczów spożywczych oraz olejów kuchennych.

Dawniej wyróżniano także pożary grupy E, czyli pożary urządzeń elektrycznych. Dziś to oznaczenie nie jest już formalnie stosowane. Zamiast tego producenci umieszczają na etykiecie informację, czy gaśnica może być użyta do gaszenia urządzeń pod napięciem. W praktyce oznaczenie E nadal pojawia się w języku potocznym i w materiałach informacyjnych.

Dlaczego grupa pożaru ma tak duże znaczenie?

Każdy środek gaśniczy reaguje inaczej na konkretny materiał. Użycie niewłaściwego sprzętu bywa nie tylko nieskuteczne, ale również niebezpieczne. Przykładowo woda nie nadaje się do gaszenia płonącego oleju, a gaśnica pianowa nie powinna być stosowana przy urządzeniach pod napięciem. Świadomość podziału na grupy A, B, C, D i F pozwala szybko podjąć decyzję w stresującej sytuacji.

Czym charakteryzuje się gaśnica proszkowa?

Gaśnica proszkowa to najpopularniejszy typ gaśnicy w Polsce. W jej wnętrzu znajduje się drobny proszek gaśniczy pod stałym ciśnieniem. Wyróżnia się proszek fosforanowy oraz węglanowy. Ten pierwszy przeznaczony jest do gaszenia pożarów grup A, B i C, natomiast drugi sprawdza się przy pożarach cieczy palnych i gazów, czyli grup B i C.

Gaśnice proszkowe z proszkiem fosforanowym są odporne na wilgoć i wstrząsy. Charakteryzują się wysoką skutecznością gaśniczą przy stosunkowo niewielkich rozmiarach. Sprzęt o masie od 1 do 2 kg najczęściej stosuje się w samochodach osobowych, a większe jednostki o wadze od 4 do 12 kg zabezpieczają domy, biura, magazyny oraz obiekty użyteczności publicznej. Trzeba jednak pamiętać, że proszek ogranicza widoczność i może powodować problemy z oddychaniem.

Nie zaleca się używania tego typu gaśnicy do tłumienia pożarów tłuszczów spożywczych. Silny strumień proszku potrafi rozrzucić płonący olej i doprowadzić do poparzenia osoby prowadzącej akcję gaśniczą. Po użyciu proszku pozostaje też sporo zanieczyszczeń, które wymagają dokładnego sprzątania.

Gdzie sprawdza się gaśnica proszkowa?

Sprzęt proszkowy spotyka się w niemal każdym budynku. Wynika to z jego uniwersalności i zdolności do gaszenia najczęściej występujących klas pożarów. Jest to dobry wybór wszędzie tam, gdzie nie ma dużej ilości delikatnej elektroniki, a priorytet stanowi szybkie przerwanie spalania.

Kiedy wybrać gaśnicę śniegową?

Gaśnica śniegowa, nazywana także gaśnicą na dwutlenek węgla, zawiera skroplony CO2. Podczas użycia środek gaśniczy gwałtownie się rozpręża i schładza powierzchnię do temperatury około -78°C. Powstaje warstwa suchego lodu, a jednocześnie dwutlenek węgla wypiera tlen z okolicy płomienia. Dzięki temu ogień zostaje stłumiony, a substancja nie przewodzi prądu.

Tego rodzaju urządzenia są szczególnie polecane do gaszenia sprzętu elektrycznego pod napięciem. Świetnie nadają się do serwerowni, biur z dużą liczbą komputerów, sklepów z elektroniką czy laboratoriów. Ich istotną zaletą jest to, że po użyciu nie pozostawiają pyłu ani zabrudzeń, co ma znaczenie przy wrażliwym sprzęcie.

Gaśnica śniegowa może być wykorzystywana przy pożarach grupy B oraz do gaszenia urządzeń elektrycznych, jednak nie wolno jej stosować do gaszenia ludzi, ponieważ skrajnie niska temperatura prowadzi do odmrożeń.

Warto zachować ostrożność podczas trzymania dyszy i nie kierować strumienia na skórę. Ze względu na wysokie ciśnienie wewnątrz zbiornika konstrukcja wymaga regularnych przeglądów. W przypadku niektórych modeli nagrzany zbiornik osiąga ciśnienie znacznie wyższe niż standardowe, dlatego istotny jest stan zaworu bezpieczeństwa.

Jak działają gaśnice pianowe i wodne?

Gaśnice pianowe zawierają wodny roztwór środka pianotwórczego. Po uruchomieniu powstaje piana, która odcina dostęp tlenu do palącej się powierzchni i zwilża materiał. Tego typu sprzęt jest mniej problematyczny w sprzątaniu niż gaśnica proszkowa. Pianę można stosować przy pożarach grup A i B, a wersje płynowe również przy pożarach tłuszczów, czyli w grupie F.

Gaśnice wodne wykorzystują wodę demineralizowaną bez dodatków chemicznych. Służą głównie do gaszenia pożarów ciał stałych z grupy A. W wariancie mgłowym woda jest rozpylana w postaci bardzo drobnych kropel, co zwiększa powierzchnię parowania i pozwala szybciej pochłaniać energię cieplną. Mgła wodna może być stosowana także przy tłuszczach spożywczych.

Gaśnica wodna mgłowa jest jedynym rodzajem gaśnicy, którym można bezpiecznie gasić palącą się odzież na człowieku. Nie powoduje ona obrażeń, a jej działanie opiera się na intensywnym schładzaniu. Wersje mgłowe potrafią również gasić urządzenia pod napięciem do 1000 V, jednak konkretne możliwości zawsze potwierdza oznaczenie na etykiecie.

W jakich miejscach najlepiej się sprawdzają?

Gaśnice pianowe i płynowe poleca się do domów, restauracji oraz obiektów, w których ważna jest łatwość usunięcia środka gaśniczego po akcji. Sprawdzają się w kuchniach ze względu na możliwość tłumienia zapalonego oleju. W przestrzeniach biurowych cenione są za mniejszy stopień zanieczyszczenia powierzchni w porównaniu z proszkiem.

Gaśnice wodne mgłowe to częsty wybór do przedszkoli, szkół, muzeów, archiwów i przychodni. Dzięki czystemu środkowi gaśniczemu szkody po ugaszeniu ognia są minimalne. Warto jednak pamiętać, że skuteczność gaśnicy wodnej w przypadku pożaru ciał stałych bywa nawet trzykrotnie mniejsza niż gaśnicy proszkowej o zbliżonej wielkości.

Co oznaczają symbole i litery na gaśnicach?

Na etykiecie każdej gaśnicy znajdują się piktogramy informujące o przeznaczeniu sprzętu do konkretnych klas pożarów. Symbole A, B, C, D i F odpowiadają kolejnym grupom pożarów. Dodatkowa informacja o możliwości gaszenia urządzeń pod napięciem pojawia się w formie opisu lub piktogramu. Na etykiecie znajdziemy też dane o rodzaju środka gaśniczego oraz masie lub objętości ładunku.

Oznaczenia literowe ułatwiają szybką identyfikację urządzenia. Najczęściej spotykane symbole to:

• GP – gaśnica proszkowa,
• GW – gaśnica pianowa,
• GS – gaśnica śniegowa,
• GWM – gaśnica wodna mgłowa,
• GWG – gaśnica gastronomiczna,
• AP – agregat gaśniczy proszkowy przewoźny,
• AS – agregat gaśniczy śniegowy przewoźny.

Oznaczenie X wskazuje, że gaz zasilający znajduje się w jednym zbiorniku ze środkiem gaśniczym. Z kolei litera Z informuje, że czynnik zasilający i środek gaśniczy są umieszczone w osobnych zbiornikach. W gaśnicach typu X ciśnienie zwykle mieści się w przedziale od 7 do 15 barów, a manometr powinien wskazywać pole zielone.

Gaśnice typu X wyposażone są w wskaźnik ciśnienia, którego nie mają urządzenia oznaczone literą Z. W modelach typu Z zbiornik pozostaje bez ciśnienia do momentu zbicia naboju z gazem. Po uruchomieniu warto na kilka sekund zwolnić dźwignię, aby ciśnienie równomiernie wypełniło wnętrze. Dzięki temu środek gaśniczy zostaje wyrzucony w pełni.

Jakie normy i przepisy obowiązują w Polsce?

Obowiązek wyposażenia budynków w gaśnice przenośne wynika z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 roku. Przepisy określają między innymi minimalną ilość środka gaśniczego przypadającą na daną powierzchnię strefy pożarowej. Dla budynków zaliczanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V przyjmuje się jednostkę masy środka gaśniczego 2 kg lub 3 dm3 na każde 100 m2 powierzchni.

W strefach produkcyjnych i magazynowych o gęstości obciążenia ogniowego powyżej 500 MJ/m2 obowiązuje ten sam przelicznik. Dla pozostałych stref niechronionych stałymi urządzeniami gaśniczymi wskaźnik wynosi 2 kg lub 3 dm3 na każde 300 m2 powierzchni. W tym wypadku wyjątek stanowi kategoria ZL IV.

Wszystkie gaśnice używane na terenie Polski muszą mieć dopuszczenie wydane przez CNBOP. Sprzęt sprowadzony z zagranicy bez polskich atestów nie spełnia wymagań prawnych. Regularne przeglądy techniczne i odpowiednie przechowywanie zwiększają niezawodność urządzenia w momencie zagrożenia.

Jak dobrać gaśnicę do konkretnego miejsca?

Wybór sprzętu zależy od rodzaju materiałów palnych oraz warunków panujących w danym pomieszczeniu. W domu sprawdzi się uniwersalna gaśnica proszkowa ABC lub bezpieczna dla kuchni gaśnica płynowa. Do biur i serwerowni warto wybrać gaśnicę śniegową, która nie niszczy elektroniki i nie zostawia pyłu. W restauracji natomiast pomocna będzie gaśnica przeznaczona do pożarów grupy F, a więc tłuszczów spożywczych.

Przy dużych zakładach przemysłowych istotne znaczenie mają gaśnice przewoźne, nazywane agregatami gaśniczymi. Popularna wersja zawiera 25 kg proszku gaśniczego ABC. Taki sprzęt sprawdza się na stacjach paliw, w tartakach, fabrykach papieru oraz wszędzie tam, gdzie ryzyko pożaru jest wysokie. Długa linia węża i wózek ułatwiają manewrowanie.

W pomieszczeniach o ograniczonym dostępie lub narażonych na pożar podczas nieobecności ludzi stosuje się urządzenia samoczynne. Aktywują się one po przekroczeniu temperatury około 60°C i rozsypują proszek gaśniczy. Nie są to urządzenia przenośne, ale stałe elementy zabezpieczenia przeciwpożarowego.

Czym gasić urządzenia elektryczne?

Do gaszenia urządzeń pod napięciem najczęściej stosuje się gaśnice śniegowe i proszkowe. Dwutlenek węgla nie przewodzi prądu i nie pozostawia zabrudzeń, dzięki czemu jest idealny do serwerowni i sprzętu precyzyjnego. Gaśnica proszkowa również potrafi zgasić elektronikę, ale po akcji pozostaje uciążliwy pył, który może uszkodzić delikatne podzespoły.

Przyjęcie odpowiedniego sprzętu bywa też pomocne w gastronomii. Gaśnica pianowa z oznaczeniem F jest przygotowana do tłumienia olejów kuchennych, smalcu, masła czy oliwy. Mokra substancja chłodzi płonący tłuszcz i tworzy na jego powierzchni warstwę, która ogranicza ryzyko ponownego zapłonu.

O czym pamiętać podczas używania gaśnicy?

Przede wszystkim należy działać spokojnie i skierować strumień środka gaśniczego na podstawę ognia. Gaśnicę uruchamia się po wyjęciu zawleczki i naciśnięciu dźwigni. W modelach pod stałym ciśnieniem reakcja jest niemal natychmiastowa. W urządzeniach typu Z potrzeba kilku sekund na wytworzenie ciśnienia, dlatego po pierwszym naciśnięciu warto zwolnić dźwignię i ponownie ją nacisnąć.

W razie pożaru, który wymyka się spod kontroli, trzeba natychmiast wezwać straż pożarną. W Polsce numer alarmowy to 112, natomiast numer bezpośrednio do straży pożarnej to 998. Nie należy czekać z telefonem do momentu, gdy gaśnica opróżni się całkowicie. Decyzja o ewakuacji i wezwaniu pomocy jest ważniejsza niż samodzielne gaszenie ognia.

Odpowiednio dobrana gaśnica pomaga szybko zgasić źródło ognia i zapobiec jego rozprzestrzenieniu, ale regularny przegląd sprzętu ma równie duże znaczenie.

Gaśnice należy chronić przed uszkodzeniami mechanicznymi i montować w miejscach łatwo dostępnych. Powinny być oznaczone fotoluminescencyjnymi znakami, dzięki którym da się je zlokalizować nawet po zaniku oświetlenia. Dobrze oznakowana droga ewakuacyjna i sprawne gaśnice tworzą podstawę bezpieczeństwa każdego obiektu.

Dlaczego warto znać różnice między gaśnicami?

Znajomość podziału na gaśnice proszkowe, śniegowe, pianowe i wodne pozwala szybko działać w sytuacji zagrożenia. Dzięki temu można uniknąć poważnych błędów, takich jak gaszenie tłuszczu proszkiem lub używanie wody przy urządzeniach elektrycznych. Wiedza o klasach pożarów oraz symbolach na etykiecie zwiększa skuteczność akcji gaśniczej i obniża ryzyko obrażeń.

Warto też pamiętać, że nawet najlepszy sprzęt nie zastąpi zdrowego rozsądku. Jeśli pożar jest zbyt duży, a dym utrudnia oddychanie, najbezpieczniej jest opuścić pomieszczenie i poczekać na pomoc służb. Gaśnica pomaga przede wszystkim w pierwszej fazie ognia, zanim pożar rozwinie się na dużą skalę.

Jakie znaczenie mają przeglądy i serwis gaśnic?

Gaśnica to urządzenie ciśnieniowe, dlatego jej stan techniczny decyduje o niezawodności. Regularne przeglądy obejmują kontrolę ciśnienia, stanu zaworów, węży, korpusu oraz terminu przydatności środka gaśniczego. Uszkodzenia mechaniczne, korozja czy zbyt niskie ciśnienie mogą sprawić, że sprzęt nie zadziała podczas pożaru.

Właściciele firm powinni uwzględnić obowiązki serwisowe wynikające z przepisów ochrony przeciwpożarowej. Dotyczy to nie tylko gaśnic, ale też oznakowania ewakuacyjnego i hydrantów. W obiektach publicznych i zakładach pracy przeglądy często realizuje się przynajmniej raz w roku, choć częstotliwość bywa uzależniona od zaleceń producenta oraz warunków eksploatacji.

W domach również warto raz na jakiś czas sprawdzić wskaźnik ciśnienia i stan mocowania gaśnicy. Sprzęt przechowywany w samochodzie powinien być stabilnie zamocowany i łatwy do wyjęcia. Takie proste działania zwiększają prawdopodobieństwo skutecznego użycia urządzenia w krytycznej chwili.